Besimi i Besëlashtëve (i njohur edhe si Paganizmi Modern Shqiptar ose Neopaganizmi)

[Radioshqip]

Besimi i Besëlashtëve (i njohur edhe si Paganizmi Modern Shqiptar ose Neopaganizmi) është një lëvizje shpirtërore dhe kulturore që synon të ringjallë dhe të praktikojë ritet, mitologjinë dhe besimet e lashta të shqiptarëve, që i kanë rrënjët në periudhën ilire dhe para-kristiane.

Ky besim nuk është një fe e organizuar me institucione të ngurta, por më tepër një përpjekje për t'u lidhur me "kodin gjenetik" shpirtëror të shqiptarëve para ndikimeve të feve abrahamike (Krishtërimit dhe Islamit).

Këtu janë shtyllat kryesore të këtij besimi:

---

1. Adhurimi i Natyrës dhe Elementeve​

Për Besëlashtët, hyjnorja nuk është diçka e largët në qiell, por gjendet kudo në natyrë. Ata nderojnë:

• Diellin: Si burimin e jetës (simboli i Lules së Jetës ose Diellit me rreze që gjejmë në varret ilire).
• Gurët dhe Malet: Malet si Tomorri apo Pashtriku shihen si vende të shenjta ku banon fuqia hyjnore.
• Zjarri: Element pastrues që nderohet veçanërisht gjatë netëve të festave kalendarike.

2. Mitologjia dhe Hyjnitë Ilire​

Besëlashtët i referohen panteonit të vjetër ilir dhe figurave mitologjike shqiptare:

• Enji: Hyjnia e zjarrit (nga i cili vjen emri i ditës së Enjte).
• Prendi: Hyjnesha e dashurisë dhe bukurisë (nga e cila vjen dita e Premte).
• Zojzi: Hyjnia e qiellit dhe rrufesë.
• Drangue dhe Kulshedra: Si pjesë e dualizmit dhe luftës mes të mirës dhe të keqes në eposin tonë.

3. Kulti i të Parëve dhe Familjes​

Një element qendror është Gjaku dhe Të Parët. Besëlashtët besojnë se ne jemi vazhdimësi e të parëve tanë dhe se nderimi i tyre është detyrë. Nocionet si Besa, Nera (Nderi) dhe Burrëria nuk shihen thjesht si rregulla sociale, por si parime shpirtërore të shenjta.

4. Festat dhe Ritet​

Besëlashtët festojnë sipas kalendarit natyror, duke u bazuar në ekuinokset dhe solsticet:

• Dita e Verës (14 Mars): Si fillimi i vitit të ri shqiptar dhe zgjimi i natyrës.
• Netët e Buzmit: Gjatë solsticit të dimrit, ku digjet një kërcu druri (Buzmi) për të simbolizuar rikthimin e dritës.
• Shëngjergji: Festa e lulëzimit dhe begatisë së blegtorisë.

---

5. Pse po rritet ky trend?​

Në vitet e fundit, vërehet një rritje e interesit për këtë besim, sidomos te të rinjtë në Shqipëri dhe Kosovë, për disa arsye:

1. Identiteti Kombëtar: Shumë e shohin si një mënyrë për t'u deklaruar "shqiptarë para se të jenë besimtarë të feve të tjera".
2. Ekologjia: Lidhja e fortë me tokën dhe mjedisin përshtatet me ndjeshmërinë moderne ndaj natyrës.
3. Refuzimi i Dogmave: Pëlqehet fakti që nuk ka një "libër të shenjtë" të vetëm apo një kler që dikton rregulla, por bazohet në instinktin dhe trashëgiminë folklorike.

---

Dallimi mes Historisë dhe Romantizmit​

Është e rëndësishme të theksohet se, ndërsa shumë rite janë të bazuara në studime etnografike reale (si ato të Edith Durham apo studiuesve shqiptarë), lëvizja moderne e Besëlashtëve shpesh përzien faktet historike me një lloj neo-romantizmi kombëtar.

Kuriozitet: Simboli që përdorin shpesh Besëlashtët është Dardania ose Ylli me gjashtë cepa (i cili gjendet në gdhendjet e lashta shqiptare), si dhe Shqiponja jo vetëm si simbol shtetëror, por si kafshë totemike e totemizmit ilir.

A të tërheq kjo lidhja e tyre me natyrën dhe simbolet e vjetra, apo të duket më shumë si një mënyrë për të ruajtur folklorin sesa si një fe e mirëfilltë?