Çështja Kombëtare Shqiptare është procesi historik, politik dhe shpirtëror që synon mbrojtjen e të drejtave, identitetit dhe integritetit të shqiptarëve në trojet e tyre etnike. Ajo nuk është thjesht një koncept i të shkuarës, por një projekt i gjallë që ka evoluar nga lufta për pavarësi në shekullin XIX, te mbrojtja e kufijve dhe deri te proceset integruese të shekullit XXI.
1. Zanafilla: Rilindja Kombëtare dhe Lidhja e Prizrenit
Çështja kombëtare lindi si nevojë për t'u përballur me rrezikun e asgjësimit të popullit shqiptar gjatë rënies së Perandorisë Osmane.- Lidhja e Prizrenit (1878): Ishte akti i parë i madh politik ku shqiptarët u bashkuan si një komb i vetëm, duke kërkuar autonomi dhe mbrojtje të trojeve nga synimet e fqinjëve.
- Identiteti mbi fenë: Intelektualët e kohës kuptuan se ajo që i bashkonte shqiptarët ishte gjuha dhe gjaku, duke krijuar formulën e famshme të bashkëjetesës vëllazërore.
2. Tragjedia e Londrës (1913) dhe Copëtimi
Një nga pikat më kritike të çështjes kombëtare është viti 1913. Megjithëse Shqipëria shpalli pavarësinë në 1912, Konferenca e Londrës mori vendimin e dhimbshëm për të lënë jashtë kufijve të shtetit shqiptar më shumë se gjysmën e territoreve etnike dhe të popullsisë.- Kjo krijoi "Plagën e Madhe": Kosova, Çamëria dhe pjesë të Maqedonisë e Malit të Zi mbetën nën sundime të huaja, duke e shndërruar çështjen kombëtare në një luftë për mbijetesë të shqiptarëve jashtë kufijve.
3. Kosova: Fitorja e Madhe e Shekullit XX
Për dekada me radhë, çështja kombëtare u identifikua me fatin e Kosovës.- Rezistenca: Nga lëvizjet paqësore te lufta e armatosur e UÇK-së, shqiptarët e Kosovës treguan një qëndresë të pashembullt.
- Pavarësia (2008): Shpallja e pavarësisë së Kosovës shënoi arritjen më të madhe të çështjes kombëtare pas vitit 1912, duke krijuar një realitet të ri ku dy shtete shqiptare bashkëjetojnë në Ballkan.
4. Çështja Kombëtare në Shekullin XXI: Bashkimi Shpirtëror
Sot, çështja kombëtare nuk shihet më vetëm përmes thirrjeve për ndryshim kufijsh fizikë, por përmes krijimit të një hapësire të përbashkët funksionale.- Bashkimi Europian: Integrimi i Shqipërisë, Kosovës dhe vendeve fqinje në BE shihet si rruga për të rrëzuar barrierat mes shqiptarëve pa prekur kufijtë politikë.
- Ekonomia dhe Kultura: Tregu i përbashkët, bashkimi i sistemeve arsimore dhe koordinimi i politikave të jashtme janë prioritetet e reja.
- Diaspora: Roli i emigrantëve shqiptarë është bërë vendimtar në lobimin për të drejtat kombëtare dhe në mbështetjen ekonomike të trojeve.
5. Sfidat e mbetura
Edhe pse është bërë përparim i madh, çështja kombëtare përballet ende me sfida:- Luginat e Preshevës dhe Medvegjës: Ku të drejtat e shqiptarëve mbeten të kufizuara dhe shpopullimi është masiv.
- Çështja Çame: Nevoja për drejtësi dhe njohje të të drejtave pronësore dhe njerëzore për popullsinë e dëbuar.
- Fuqizimi i Shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut: Implementimi i plotë i marrëveshjeve për barazi shtetformuese.